Η ακρόαση ως ρυθμιστικός παράγοντας στη σχέση γονέα–παιδιού
Όταν ένα παιδί “δεν ακούει”, συχνά βλέπουμε μόνο ό,τι φαίνεται στην επιφάνεια: το κλάμα, τον θυμό, την άρνηση. Κάτω από αυτό όμως υπάρχουν συναισθήματα που δεν έχουν ακόμη ειπωθεί, ανάγκες που δεν έχουν βρει έκφραση και μια εσωτερική σύγχυση που το παιδί δεν ξέρει πώς να τη χειριστεί μόνο του.
Η δυσκολία στο “να ακούσει” συνδέεται συχνά με το κατά πόσο έχει νιώσει ότι ακούγεται το ίδιο.
Όταν στέκομαι δίπλα στο παιδί χωρίς να το πιέζω ή να το διορθώνω πριν ολοκληρώσει, του δείχνω ότι τα συναισθήματά του χωράνε και ότι η σχέση παραμένει ασφαλής ακόμη και όταν δυσκολεύεται.
Όταν αναγνωρίζω τα συναισθήματα πίσω από τη συμπεριφορά, το παιδί αρχίζει να ρυθμίζεται, να βρίσκει λόγια αντί για ξεσπάσματα και να αισθάνεται ότι δεν είναι μόνο του μέσα στην ένταση.
Σε αυτή τη διαδικασία, ο γονιός γίνεται πρότυπο για το πώς μπορούμε να εκφραζόμαστε, πώς ζητάμε αυτό που χρειαζόμαστε και πώς διατηρούμε την επαφή χωρίς άμυνες. Η στάση του γονέα λειτουργεί σαν “εσωτερικό μοντέλο” που το παιδί θα κουβαλήσει αργότερα στις δικές του σχέσεις.
Τρία βήματα που μπορούν να βοηθήσουν έναν γονέα να “ακούσει” πιο αποτελεσματικά το παιδί του:
-
Ρυθμίζω πρώτα τα δικά μου συναισθήματα
Παίρνω μερικά δευτερόλεπτα για να αναπνεύσω και να σταθεροποιηθώ. Η δική μου ρύθμιση είναι το σημείο αναφοράς για το παιδί.
-
Γίνομαι συνειδητός στη στιγμή
Παρατηρώ τι συμβαίνει πραγματικά: τι βλέπω, τι ακούω, τι μπορεί να νιώθει το παιδί μου. Προσπαθώ να ξεχωρίσω τη συμπεριφορά από το συναίσθημα που κρύβεται από κάτω.
-
Λαμβάνω υπόψη το αναπτυξιακό στάδιο του παιδιού
Δεν ζητάω από το παιδί δεξιότητες που δεν μπορεί ακόμη να έχει. Προσαρμόζω τις προσδοκίες μου ώστε να είναι ρεαλιστικές και δίκαιες.
-
Χρησιμοποιώ ενεργητική ακρόαση
Αναδιατυπώνω, ονοματίζω το συναίσθημα (“ακούγεται ότι σε δυσκόλεψε αυτό”) και αποφεύγω τις ερμηνείες ή τα κηρύγματα εκείνη τη στιγμή.
-
Συνδέομαι πριν καθοδηγήσω
Όταν το παιδί νιώσει ότι το καταλαβαίνω, τότε είναι πολύ πιο διαθέσιμο να συνεργαστεί, να ηρεμήσει και να δεχτεί όρια ή καθοδήγηση.
Μερικές φορές, το πιο πολύτιμο που μπορούμε να προσφέρουμε είναι η αληθινή ακρόαση. Δεν είναι ωστόσο τόσο απλό στην πράξη όσο ακούγεται, καθώς χρειάζεται να αφήσουμε στην άκρη τις σκέψεις, τις ανησυχίες μας ή τα συναισθήματα που μας προκαλεί η συμπεριφορά του παιδιού μας.
Χρειάζεται να κατανοήσουμε ότι το κλάμα, η γκρίνια, η απαιτητικότητα κτλ. που μπορεί να εκφράζει το παιδί μας είναι η συμπεριφορά· δεν ορίζουν το ίδιο το παιδί.
Εκεί είναι που πραγματικά χρειάζεται να ρυθμίσουμε πρώτα τα δικά μας συναισθήματα, για να μπορέσουμε να είμαστε εκεί για το παιδί μας με παρουσία ουσιαστική, ώστε να το κατανοήσουμε.
Να βάλουμε στην άκρη την επιθυμία μας να δώσουμε άμεση λύση. Να αποφύγουμε τις ταμπέλες, τους χαρακτηρισμούς. Να μείνουμε απλά εκεί, παρόντες, συνδεδεμένοι αυθεντικά.
Έτσι το παιδί αντιλαμβάνεται ότι όσα βιώνει έχουν αξία και είναι αποδεκτά, ενδυναμώνοντας τη συναισθηματική του οργάνωση αλλά και τη σχέση.
Όταν ο γονιός είναι πραγματικά παρών και δεκτικός, το παιδί μαθαίνει να αναγνωρίζει τα συναισθήματά του χωρίς να τα φοβάται ή να τα κρύβει. Έρευνες στη συνειδητή γονεϊκότητα δείχνουν ότι αυτή η στάση σχετίζεται με καλύτερη αυτορρύθμιση, μεγαλύτερη ενσυναίσθηση και πιο σταθερές κοινωνικές σχέσεις. Μέσα από έναν γονιό που ακούει, το παιδί οργανώνει πιο υγιή εσωτερική ζωή και μεταφέρει αυτή τη σταθερότητα και στην ενήλικη πορεία του.
Και αν δεν ξέρω τι να πω, μερικές φορές μια σιωπηλή παρουσία, ένα άγγιγμα στο χέρι και ένα απλό “Σε καταλαβαίνω” αρκούν. 🤍
Ενδεικτική βιβλιογραφία
Bowlby, J. (1988). A Secure Base: Parent-Child Attachment and Healthy Human Development. London: Routledge.
Gottman, J. M., & DeClaire, J. (1997). Raising an Emotionally Intelligent Child. New York: Simon & Schuster.
Siegel, D. J., & Bryson, T. P. (2012). The Whole-Brain Child: 12 Revolutionary Strategies to Nurture Your Child’s Developing Mind. New York: Delacorte Press.
Jugovac, S., O’Kearney, R., Hawes, D. J., & Pasalich, D. S. (2022). Attachment- and emotion-focused parenting interventions for child and adolescent externalizing and internalizing behaviors: A meta-analysis. Clinical Child and Family Psychology Review, 25, 754–773. https://doi.org/10.1007/s10567-022-00401-8
Συντάκτης:
Μαυρογόνατου Σταυρούλα
Ψυχολόγος- Ψυχοθεραπεύτρια (Εκπ.) | M.Sc Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση | Πιστοποιημένη Εκπαιδεύτρια P.E.T.
Ψυχοθεραπεία - Συμβουλευτική Γονέων - Ομάδες Γονέων "Εργαστήριο Αποτελεσματικού Γονέα"